Posted by Vivian | 2 comments

Studio Ghibli

Điều mà tôi yêu thích các bộ phim của Hayao Miyzakai là đánh thức tính sáng tạo và sự thuần khiết ẩn náu trong tâm hồn mỗi con người. Mỗi lần xem các bộ phim của ông, tôi thấy hạnh phúc.

Hôm nay tôi thực hiện survey nhỏ với các đồng nghiệp là đã ai từng xem hoạt hình của hãng, 100% (+/- 2 về độ tuổi) trả lời là chưa. Nguyên nhân: 1) không thích 2) không biết 3) không có thời gian 4) không quan tâm… Tất nhiên ai cũng có lí do cho sự yêu thích của mình, tôi cũng vậy.

Có câu nói Hạnh phúc không phải là di sản, nó không thể lưu trữ cũng như kế thừa và con người sáng tạo nên hạnh phúc, nếu bạn muốn, bạn sẽ được. Chính vì thế tôi cũng như mọi người, có hạnh phúc của riêng mình và muốn hạnh phúc bản thân phải tự tạo ra nó. Chính những bộ phim hoạt hình như vậy khiến tôi yêu đời hơn!

Đối với nông dân, con bù nhìn rơm là đuổi quạ, nhưng với những đứa trẻ đó có thể là người bầu bạn chia sẻ tâm tình và vui đùa như trong câu chuyện Howl’s Moving Castle (Lâu đài di động của Howl)

Một số sinh vật đã trở thành biểu tượng trên khắp thế giới mà tôi yêu thích. Yêu nhất là Totoro bụng phệ trong “Người bạn hàng xóm Totoro của tôi”

(Các sinh vật trong phim Totoro, Spirit away, Mononoko princess)

Đã bao giờ bạn mơ ước trốn đi khám phá buổi đêm cùng với những con vật kỳ lạ đáng yêu cầm đèn cho bạn. Đôi khi thực tế không bao giờ có nhưng những bộ phim này đem lại cho bạn chút ký ức đẹp đẽ đó.

Nếu dù lớn hay bé, bạn sợ ma, hãy xem bộ phim spirit away (Vùng đất linh hồn) thì sẽ không còn sợ nữa bởi vì đôi khi ma đó cũng ngờ nghệch và đáng yêu, quan trọng là con người trong mọi hoàn cảnh, biết hy sinh, hiếu thảo như  Chihiro sẽ được ma giúp đỡ.

(Gọi là ma vì nó đen, xấu, vô hình thôi)

Tôi không mơ ước được siêu nhân batman hay spiderman đem đi du ngoạn khắp thành phố New York mà tôi thích ngồi trên chiếc xe bus “hổ” này lượn khắp núi rừng mà thôi, bởi tôi là người phương Đông mà!

Tôi ước mơ bước vào cuộc sống không chỉ có mỗi con người nói chuyện với nhau bởi đôi khi chuyện của họ chán lắm. Bao giờ lợn, trê, cóc, gà và những sinh vật khác chơi với con người nhỉ? Nằm mơ tí!

Người bạn hàng xóm của tôi, Totoro nè, Totoro nè
Cậu ấy sẽ ghé thăm bạn chỉ khi bạn là một đứa trẻ nhé
Đó sẽ là một cuộc gặp gỡ thật kỳ diệu
Trời đang mưa và trên xe bus
Nếu có một linh hồn bị ướt sũng
Hãy để cho cậu ấy trú dưới chiếc ô của bạn
Đó chính là tờ giấy thông hành để đến với khu rừng
Và cánh cửa thần kỳ sẽ được mở ra, mở ra..

Posted by Vivian | 1 comment

Công chúa Mononoko

Ngày nay phim hoạt hình Disney rất được mọi người yêu thích và càng ngày phim càng sản xuất nhiều. Có thể rất nhiều người thích xem hình 3D nhưng bản thân tôi thì không thích. Trông nó lồ lộ, màu sắc có lẽ vì quá sắc nét nên ít mang lại cảm giác cuốn hút sâu vào tâm hồn. Tính ra thì nhiều bộ phim đoạt giải Oscar hoạt hình thì nội dung cũng được, nhưng khi bộ Spirit away – Vùng đất linh hồn của Studio Ghibli Nhật Bản đoạt giải năm 2002, tôi thấy ấn tượng  vì  không phải tác phẩm 3D (bênh cho Châu Á chăng? và vì đến bây giờ các họa sỹ vẫn tâm huyết vẽ tay hàng nghìn bức ảnh mang lại một bộ phim kinh điển.

Ngược dòng những năm 1997, bộ phim Công chúa Mononoko của Hiyazaki sáng tác và hãng Ghibli sản xuất cũng là một trong những phim tôi yêu thích. Rất có nhiều lí do để bạn từng xem sẽ yêu nó như tôi vậy.

Bộ phim với hơn 144 000 bức vẽ tay, hơn 550 màu sắc, chi phí hàng tỷ Yên đủ để thấy được sự đầu tư công phu đến mức nào và quả thật đã không phụ lòng tâm huyết của tác giả và mọi người.

Hình như cứ điều gì liên quan đến truyền thống hoặc thời cổ xưa là tôi lại có cảm hứng. Bối cảnh diễn ra bộ phim là Muromachi (trước thời Edo) từ ngôi làng bé nhỏ Emishi có chàng hoàng tử Ashitaka vì giết quái vật mà phải chịu chất độc chết dần mòn, nhưng không chịu lùi bước, Ashitaka đã lên đường đến Tây vực để tìm cách chữa trị và cả gốc tích con quái thú Tatari Gami vừa bị anh bắn chết… Chuyện tưởng chừng theo lối cổ tích như  bao câu chuyện khác nhưng ở đây tôi đã thấy được một thế giới vừa u linh, vừa sinh sôi đầy sức sống. Một thế giới kỳ ảo với các vị thần linh rừng núi cũng như những tham vọng vô biên của con người về chinh phục cũng như tàn phá thiên nhiên, phục vụ sự ích kỷ của mình.

Hiện nay vấn đề môi trường rất quan trọng. Thậm chí tôi còn được đào tạo đi đào tạo lại môn kinh tế môi trường. Tại sao kinh tế lại đi với môi trường? Chẳng phải vì lợi ích giữa hai thứ này không thể hài hòa được với nhau, và vì con người chúng ta quá ích kỷ ư? Đáng lẽ ra bộ phim này phải được công chiếu rộng rãi khi nhắc đến vấn đề môi trường như tàn phá rừng, giết hại động vật ( ngay cả những con vật gần gũi và không làm hại con người như chó, mèo cũng đang khó sống hay sao?).

Tôi thích đoạn bình luận này, nó chắc hẳn nói hộ những cảm nhận của ai khi dành thời gian xem tác phẩm này:

“Công chúa Mononoke muốn nói lên rằng không thể có một kết cục có hậu trong cuộc chiến giữa con người và thiên nhiên. Nhưng đan xen trong hận thù giết chóc, đau thương và mất mát cũng có những cái có ý nghĩa tuyệt đẹp tựa mối tình của Ashitaka và San. Thiên nhiên và con người cùng tồn tại song song, một cách tự nhiên.”

Nhà phê bình phim Julie Setori đã nhận xét: “Mononoke Hime không phải nói về sinh thái mà là không có gì tồn tại vĩnh cữu…” Ngoại trừ Ashikata, mọi người trong Mononoke Hime đều muốn cho mình độc đoán một cõi riêng nào đấy. Con người thì kẻ giàu muốn chế ngự các vị thần để lấy quyền lực, trường sinh. Kẻ nghèo thì để tự do khai thác sắt, gỗ. Còn các vị thần của núi rừng muốn nơi mình cai quản không bị quấy nhiễu. Với thời gian, mọi thứ đều phải thay đổi và con người cũng là một phần của sự thay đổi đó…Công chúa Mononoke không khẳng định ai sai, ai đúng trong xung đột giữa con người và thiên nhiên. Sự biện giải của con người về hành động phá hủy thiên nhiên bằng mục đích cưu mang cuộc sống cho cộng đồng cùng khổ không phải phi lý nhưng sự nổi giận của rừng xanh và trận chiến đòi quyền được sống của muôn thú là chính đáng. Trắng đen hoà trộn như chính cuộc sống hiện đại và nhân sinh quan ngày nay của chúng ta”

Posted by Vivian | 0 comments

Grave of the Fireflies

Đây trích đoạn giới thiệu của Wikipedia về bộ phim: “Mộ đom đóm (tiếng Nhật: 火垂るの墓 – Hotaru no Haka, tiếng Anh: Grave of the Fireflies) còn được dịch là Căn hầm đom đóm trên kênh truyền hình VTC 1 là một bộ anime của hãng phim hoạt hình Ghibli sản xuất năm 1988 do đạo diễn Takahata Isao viết kịch bản và đạo diễn.

Bộ phim được dựa theo cuốn tiểu thuyết cùng tên của  Nosaka Akiyuki vốn được tác giả viết dưới dạng bán tự truyện như là một lời xin lỗi với người em gái của chính tác giả. Ông đã mất một người chị vì thiếu ăn vào giai đoạn chiến tranh năm 1945 ở Nhật Bản. Tác giả luôn cho rằng mình phải chịu trách nhiệm về cái chết đó và ông viết cuốn tiểu thuyết như để đền bù cho chị mình và cũng để giúp ông chấp nhận bi kịch của quá khứ. Giống như các tác phẩm khác của hãng Ghibli, bộ phim được chú ý nhờ đạt được chất lượng cao cả về mặt nghệ thuật và hình ảnh.”

Bộ phim đầy ắp những hình ảnh rất xúc động những hậu quả khủng khiếp của chiến tranh đối với xã hội và từng cá nhân trong đó: “nhiều nhà phê bình đã coi Mộ đom đóm là một bộ phim phản chiến. Bộ phim cũng cung cấp cho người xem một cái nhìn từ bên trong về văn hóa Nhật Bản khi tập trung vào miêu tả bi kịch của con người bởi chiến tranh hơn là tìm cách ca ngợi những hành động anh hùng” (chắc khác với những sử thi phương Tây hay Trung Quốc)

Một cách nhìn khác về Mộ đom đóm cho rằng “bộ phim miêu tả sự nguy hiểm khi con người đặt lòng tự trọng của họ cao hơn lý trí” (theo chính mục đích của đạo diễn Takahata). Ông đã bày tỏ sự ngạc nhiên của mình trước sự cảm thông của khán giả với Seita thay vì nhận ra rằng chính hành động của cậu bé đã dẫn tới cái chết của em gái mình. Nhân vật thể hiện hình ảnh của nhà văn Nosaka, cậu bé Seita phải đối diện với một lựa chọn quyết định (khi cậu rời khỏi nhà của bà dì và khi người nông dân từ chối nhận cậu), đó là hoặc ở lại với người dì độc ác, làm việc và đối diện với sự thật, hoặc là chạy trốn. Cuối cùng Seita đã lựa chọn lòng kiêu hãnh thay vì lý trí, và số phận của cậu cũng như của Setsuko chính là kết quả của lựa chọn đó khi hai anh em trốn khỏi nhà bà dì xấu xa. Nếu ở lại, gần như chắc chắn hai anh em sẽ sống sót. Hơn nữa, đã có những ý kiến cho rằng nếu như bộ phim thực sự dựa vào cuốn tiểu thuyết (vốn là một lời xin lỗi cá nhân của tác giả với em gái mình) thì rõ ràng là rất khó để coi Mộ đom đóm là một bộ phim phản chiến thực sự.

Khái quát hơn, vì rằng những vết thương của Seita là do chính cậu gây nên, và nó cũng dẫn tới cái chết của Setsuko, nên có thể hiểu rằng đó là sự chỉ trích tới sự tham gia của Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới 2: Lòng kiêu hãnh của người Nhật đã làm đất nước Nhật Bản thiệt hại nặng nề?

Nói đến điều này tôi đã không ngừng khóc khi thấy hình ảnh lặp đi lặp lại của Seita mỗi lần bom bắt đầu thả cháy đỏ vùng trời, lúc người ta chạy ra khỏi làng đi tìm nơi trú ẩn thì lại là lúc cậu chạy vào làng. Có thể nói những lúc này cậu mới có thể kiếm được cái ăn, bất chấp nguy hiểm như một kẻ ăn trộm mò vào các ngôi nhà trống tìm thức ăn thừa. Hai hình ảnh xuôi ngược đó cứ diễn ra…

“Trong tiếng Nhật, danh từ không thay đổi khi ở dạng số nhiều, vì vậy hotaru có thể hiểu là một con đom đóm hoặc nhiều con đom đóm. Seita và Setsuko bắt được rất nhiều đom đóm và dùng chúng để thắp sáng cho cái hầm trú ẩn nơi hai đứa bé sống. Ngày hôm sau, Setsuko đào một ngôi mộ cho tất cả lũ đom đóm và hỏi Seita “Tại sao lũ đom đóm phải chết sớm vậy?” vì vậy tựa phim có thể dùng là Mộ đom đóm với đom đóm ở số nhiều.

Theo một cách hiểu khác, con đom đóm có thể cũng là để chỉ Setsuko vốn cũng chết rất sớm. Nếu như vậy tựa phim có thể là Mộ đom đóm với đom đóm ở số ít.

Trong tựa đề tiếng Nhật của phim từ hotaru (đom đóm) không được viết như thông thường với một chữ Kanji 蛍 mà với hai chữ kanji 火 (hi, lửa) và 垂 (tareru, rủ xuống, với nghĩa một giọt nước chuẩn bị rơi khỏi chiếc lá). Điều này có thể gợi lên hình ảnh của những con đom đóm như là những đốm lửa nhỏ. Vài người cho rằng nó gợi tới senkō hanabi, một đốm pháo hoa (xuất hiện khi ta đốt những que pháo hoa và vung vẩy chúng). Cách hiểu này cũng rất đáng chú ý vì những que pháo hoa chỉ đốt được lâu nếu chúng ta giữ yên chúng còn nếu không chúng sẽ tàn rất nhanh, một sự ẩn dụ tới sự mong manh của cuộc sống. Senkō hanabi cũng gợi tới hình ảnh của gia đình, vì một phong tục truyền thống của Nhật Bản vào mùa hè là cả gia đình quây quần để thưởng thức pháo hoa. Nói chung thì pháo hoa tượng trưng cho cuộc sống sớm nở tối tàn như những con đom đóm. Ngắm đom đóm cũng lại là một truyền thống gia đình khác của Nhật Bản. Khi tổng hợp tất cả những ý kiến trên, có thể thấy tựa phim vừa gợi nên tình anh em gắn bó giữa Seita và Setsuko, đồng thời cũng nhấn mạnh sự cô đơn của hai đứa trẻ thiếu vắng cha mẹ.

Ngoài ra, cặp chữ kanji này cũng có thể là một phép ẩn dụ để nói tới những cuộc oanh tạc bằng bom gây cháy của không quân Đồng minh. Có giai thoại kể lại rằng trong thời gian chiến tranh đôi khi người Nhật gọi những quả bom gây cháy đang được thả xuống đất nước họ là những con đom đóm.”

Ý nghĩa riêng của hình ảnh những com đom đóm

Bản thân hình ảnh những con đom đóm cũng mang nhiều ý nghĩa riêng:

• Để chỉ chính những con đom đóm (đã chết và được Setsuko mai táng)
• Để chỉ hai đứa trẻ đều phải chết sớm, đặc biệt là Setsuko
• Để chỉ những phi công cảm tử Thần phong: Setsuko đã nói rằng chiếc máy bay cảm tử Thần phong trông giống những con đom đóm
• Để chỉ những quả bom gây cháy

Những con đom đóm cũng là biểu tượng của những linh hồn người đã khuất (Hitodama) vốn được mô tả như những đốm lửa lập lòe trôi nổi. Một loài đom đóm ở phía Tây Nhật Bản được gọi là Heike Hotaru vì mọi người tin rằng những ánh sáng lập lòe của chúng ở gần những con sông và hồ chính là linh hồn của gia đình Heike đã bỏ mạng trong trận thủy chiến nổi tiếng ở Dan-no-ura.”

Còn những ai dịch là Mùa đom đóm bay thì chắc là không xem phim, vì cái tên đó nghe có vẻ hợp lý, lãng mạn, nhưng nó chả lãng mạn gì cả. Mùa đom đóm bay thì chỉ có vào đêm mùa hạ, bộ phim này chẳng có gì nói nhiều về đêm mùa hạ. Chỉ có chiến tranh, khói lửa, túng quẫn đáng thương mà thôi. Hình ảnh hai anh em chơi với đom đóm có lẽ là giây phút hạnh phúc ít ỏi trong phim, nhưng dù gì đom đóm cũng báo hiệu điều gì chóng tàn…